Jak to przed wojną w Dąbrowie bywało.

Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 

Historia

piątek, 04 marca 2005 00:00 Wpisany przez Jerzy Świetlik

Przeglądając dawne wykazy mieszkańców Dąbrowy możemy się dowiedzieć, że w 1865 roku było 65 gospodarstw w znacznej większości w posiadaniu gospodarzy niemieckich. Oprócz tego zamieszkiwali ludzie bezrolni: robotnicy bezrolni, rzemieślnicy, robotnicy leśni. Z chwila nastania niepodległości w 1920 roku stosunki ludnościowe znacznie się zmieniły.
Większość ludności niemieckiej sprzedała swoje gospodarstwa, pozostała ludność niemiecka z oporem dostosowywała się do nowej rzeczywistości.. Pierwszy spis powszechny z 30 września 1921 r. podaje, że wieś nazywała się Dąbrówka z dodatkowym oznaczeniem “pod Unisławiem” i figurowała pod dwiema pozycjami: Dąbrówka stacja kolejowa i Dąbrówka wieś.
Budynków 130, w tym 10 niezamieszkałych
Inne zamieszkałe 4
Ludności ogółem 929, w tym mężczyzn 429, kobiet 500
Wyznanie rzymsko-katolickie 566
Wyznanie ewangelickie 345
Wyznanie mojżeszowe 18
Podało narodowość polską 589 osób, niemiecką 331 osób, inną 6 osób.
Dokumenty do roku 1926 określają wieś jako Dąbrówkę lub Dąbrowę. Dopiero w 1927 roku pojawia się obecna nazwa wsi Dąbrowa Chełmińska.
W niedzielę 7 marca 1926 roku odbyły się wybory do rady gminy. Z kampanii przedwyborczej zachowała się ciekawa odezwa. Wynika z niej, że rywalizowały dwie listy wyborcze: 1) lista polsko – niemiecka i 2) lista czysto polska. Pierwszą listę reprezentował sołtys Józef Jarocki a drugą Franciszek Jędrzejewski, Jan Laskowski i Celestyn Kamiński. Lista reprezentowała chrześcijańską partię polityczną “Piast”. Celestyn Kamiński, kierownik szkoły został z niej wybrany do rady gminy.
Z gorącej kampanii przedwyborczej zachowało się kilka dokumentów z wzajemnymi oskarżeniami:

„Obywatele Dąbrowy! Rodacy!

W niedzielę, dnia 7 marca 26 r. odbędą się w lokalu szkolnym, wybory do rady gminnej, które mają dla naszej gminy pierwszorzędne znaczenie.
Obowiązkiem każdego Polaka i każdej Polki jest stanąć z kartką w ręku do urny wyborczej, gdyż wybory te rozstrzygną o tem, czy zyska większość lista niemiecko-polska Nr 1 czy też lista czysto polska Nr 2 zawierająca kandydatów do rady gminnej ze wszystkich stanów i zawodów. Na naszej liście mamy przedstawicieli: robotników, rolników, rzemieślników, urzędników i kupców. Sądzimy, że wszystkie stany powinny pracować dla dobra gminy, a gmina dla wszystkich stanów.
Obywatelu! w dniu wyborczym pamiętaj że nasza lista nosi nr 2, którą powinieneś oddać do urny wyborczej.

Za listę Nr 2  Komisja”

Urząd gminy w tym czasie znajdował się w starym budynku koło cmentarza, w którym obecnie mieszka pan Opaczyk.
W księdze adresowej Polski z 1928 r. dotyczącej handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa znajdują się następujące dane z Dąbrowy Chełmińskiej:
Właściciele ziemscy: Fr. Duwe (154 ha), Alb. Schoen (102 ha)
Bławatnicy: Cz. Miodyński i T. Semrau
Cieśle: J. Jarocki
Kowale: E. Fiessel i F. Kukuk
Mąka: H. Rulker
Młyny: F. Fiessel (par)
Piekarze: A. Laskowski, T. Lipiński, T. Semrau
Rzeźnicy: A. Glinke, J Kraśkiewicz
Spożywcze artykuły: J. Jankowski
Szewcy: M. Cohn, L. Koczorowski
Tartak: Emil Fiessel
Tytoniowe wyroby: T. Hanelt, T. Semrau
Wiatraki: J. Figurski
Wyszynk trunków: F. Woźny
Zajazdy: W. Kamysz, Fr. Woźny
Zegarmistrze: T. Hanelt
W Dąbrowie Chełmińskiej istniała placówka pocztowa jeszcze z czasów kiedy pocztę rozwożono dyliżansami. Oto odbitka pieczęci pocztowej z 16 lipca 1886 r. “Damerau (Westpr)” co oznacza Westpreussen – Prusy Zachodnie.  
Na poczcie znajdowała się mała szafa – centralka z numerami do połączeń telefonicznych. Szafka rozdzielcza do łączenia rozmów telefonicznych była “bardzo” pojemna, bo zawierała tylko 12 gniazdek i tylko tylu mogło być abonentów. Podobna centralka przetrwała w Dąbrowie Chełmińskiej do lat 60-tych ubiegłego wieku. Ręczne łączenie poszczególnych numerów odbywało się sznurem z końcówkami do gniazda abonentów. Zachował się spis abonentów telefonicznych dla Dąbrowy Chełmińskiej z 1938 roku. Oto on:

11 Duwe Fritz, właściciel dóbr
2 Fiessel Emil i Syn, właściciel tartaku, majątku ziemskiego i przedsiębiorstwa budowlanego
10 Fiessel Fryderyk, młyn motorowy
4 Güntzel Joachim, dzierżawca majątku Cichoradz
7 Güntzel Józef, majątek Bolumin
18 Hanelt Tadeusz, dom towarowy
23 Kentzer Roman, właściciel majątku Gierkowo
19 Kraśkiewicz Jan, rzeźnik
16 Leśnictwo Państwowe Linie
6 Plebania Katolicka Boluminek
9 Stelmaszyk Wojciech, restaurator
8 Zarząd gminny

Walka o polską szkołę:
Istnienie dwóch budynków szkolnych w Dąbrowie Chełmińskiej było przedmiotem sporów ludności polskiej i niemieckiej. 36 mieszkańców Dąbrowy Chełmińskiej, Linii, Otowic protestowało w 1926 roku, żeby nie dzielić szkół wg wyznania: Polacy w Dąbrowie Wubudowaniu, Niemcy w Dąbrowie Wsi. Odrębny protest podpisało 12 mieszkańców niemieckich: Duwe, Schoen Hugo, Fr. Fiessel, Zerull, Lankowski, Bublitz, Sangowski, Bettinger, E. Fiessel, Meyer.
Z inicjatywą rozwiązania sprawy pomieszczeń dla szkoły wystąpili Józef Tatarek i Celestyn Kamiński. Zaproponowali kupno dwupiętrowego budynku we wsi za cenę 25 000 zł. Remont i adaptację wyceniono na 6000 zł, zapis sądowy 3000 zł, razem 34 000 zł. Pod wnioskiem podpisali się ponadto J. Medon, W. Wawak, Piekut, W. Stelmasik. Wniosek upadł z powodu braku pieniędzy.

Jerzy Świetlik