Wykopaliska w Pniu 2006, Dr hab. Dariusz Poliński archeolog UMK.

Ocena użytkowników: / 0
SłabyŚwietny 

Historia

czwartek, 19 października 2006 00:00 Wpisany przez Dariusz Poliński

Badania średniowieczno-nowożytnego zespołu osadniczego w Pniu, gm. Dąbrowa Chełmińska. Badania wykopaliskowe przeprowadzono w dniach 14.08.-03.09.2006 r. Wykonawcą był Zakład Archeologii Średniowiecza i Czasów Nowożytnych Instytutu Archeologii UMK w Toruniu. Badaniami w terenie kierowali dr hab. Dariusz Poliński i mgr Alicja Drozd. Prace wykopaliskowe były współfinansowane przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Gminę Dąbrowa Chełmińska.

 

Jeden z nowożytnych grobów.

Prace badawcze na kopcu (część warowni średniowiecznej) były kontynuacją przedsięwzięć z lat 2003-2005. Ich celem było odsłonięcie pełnego rzutu poziomego prokuratorskiej budowli mieszkalno-obronnej, co pozwoliłoby na określenie jej formy oraz sprawdzenie istnienia ewentualnych konstrukcji zabezpieczających przestrzeń zabudowy na „stożku”. Założono tam dwa wykopy badawcze o łącznej powierzchni około 35 m2.
Stwierdzono występowanie nawarstwień kulturowych o miąższości do około 4 m, zarówno z wczesnego jak i późnego średniowiecza. W górnych partiach obu wykopów zalegały pozostałości konstrukcyjne drewnianej budowli mieszkalno-obronnej o szacowanej wielkości około 11 x 11 m, stanowiącej w latach 1411-1414-1422 siedzibę krzyżackiego prokuratora. Miąższość tych nawarstwień dochodziła do około 3 m w miejscach, w których wkopano dębowe słupy nośne. Pod nawarstwieniami z późnego średniowiecza odsłonięto pozostałości wczesnośredniowiecznego wału grodowego o konstrukcji przekładkowej powstałego zapewne krótko po połowie X wieku.
Najniżej znajdowały się warstwy z wczesnośredniowiecznej fazy przedgrodowej datowane na podstawie zbioru fragmentów naczyń ręcznie lepionych bez śladów obtaczania na VII-VIII wiek.

Kopiec (fragment słupowej konstrukcji nośnej krzyżackiego budynku mieszkalno obronnego).

W trakcie tegorocznych badań średniowiecznego kopca pozyskano stosunkowo bogaty materiał źródłowy. Wydobyto około 1,1 tysiąca fragmentów naczyń ceramicznych, po kilkanaście fragmentów kafli garnkowych i tzw. ceramiki budowlanej, a także ponad 0,5 tysiąca kości zwierzęcych.
Poza tym znaleziono m. in. części uzbrojenia (groty bełtów do kuszy), narzędzia (noże, haczyk, szpila i osełka), elementy konstrukcyjne związane z krzyżacką budowlą mieszkalno-obronną (różnego rodzaju gwoździe, okucia i części drzwi) oraz fragment drewnianej skrzyni? i ułamki szklanych naczyń.

Kopiec ( miejsce posadowienia krzyżackiego budynku mieszkalno-obronnego). Profil jednego z wykopów.

Z kolei na cmentarzysku kontynuowano badania ratownicze podjęte w ubiegłym roku. Ich celem było zabezpieczenie szkieletów znajdujących się w sąsiedztwie krawędzi skarpy powstałej na piaszczystym wzniesieniu na skutek wybierania piasku i żwiru przez miejscową ludność oraz próba ustalenia zasięgu i chronologii badanego stanowiska. Na tym obszarze już w czasie drugiej wojny światowej i w latach sześćdziesiątych XX wieku, a także w latach 2003-2004, znajdowano kości ludzkie i ruchome materiały źródłowe. Przeprowadzona w 2005 roku prospekcja terenowa doprowadziła do odkrycia kolejnych szczątków ludzkich. W trakcie badań ratowniczych zadokumentowano 17 grobów i skupisk kości. Zalegały one w czterech poziomach, a ich łączna miąższość wynosiła około 2 m. W 2006 roku badaniami objęto obszar około 0,8 ara. Przeprowadzone prace pozwoliły na zadokumentowanie kolejnych 20 grobów zlokalizowanych w czterech poziomach. Można stwierdzić, że trzy górne poziomy związane są najprawdopodobniej z ewangelickim cmentarzem miejscowej ludności z XVI – XVI/XVII wieku. Poziom najniższy to dwa groby komorowe z okresu wczesnego średniowiecza (2. połowa X - 1. połowa XI wieku). Groby te posiadały nad miejscem pochówku konstrukcje w formie drewnianych „domów” (tego rodzaju zwyczaj wywodzi się z terenu Europy północnej lub północno wschodniej).

Piaskowa Góra (cmentarzysko). Podczas eksploracji grobu komorowego.

Z badanego cmentarzyska pozyskano bogaty ruchomy materiał źródłowy, w tym m. in. fragmenty kolii (po kilkanaście paciorów z karneolu, kryształu górskiego i srebrnych oraz około 400 paciorków szklanych, a także trzy kaptorgi, i srebrne zapięcie-klamerkę), kilka kabłączków skroniowych, dwa wiaderka drewniane - z żelaznymi obręczami i brązową taśmą, monetę, trzy noże żelazne, fragment klucza żelaznego oraz całe naczynie gliniane.

Piaskowa Góra. Wykonywanie dokumentacji jednego z grobów.

Badania na średniowiecznym założeniu obronnym w Pniu będą kontynuowane. Upoważniają do tego wyniki dotychczasowych badań, w tym przede wszystkim odkrycie świetnie zachowanych (unikalnych w skali kraju) pozostałości trzech obiektów: krótko istniejącego (lata 1411/1414-1422) - krzyżackiego obiektu mieszkalno-obronnego na kopcu (dwór?), grodu wczesnośredniowiecznego założonego zapewne około połowy X wieku oraz przedgrodowej formy osadniczej związanej najprawdopodobniej z najstarszą falą osadnictwa słowiańskiego na Pomorzu (VII-VIII wiek).

Wiaderko drewniane z żelaznymi obręczami i kubek gliniany z grobu komorowego kobiety.

Z kolei do dalszych badań cmentarzyska upoważnia fakt ciągłego i postępującego jego niszczenia przez ludność wybierającą żwir i piasek. Do dalszych prac wykopaliskowych skłaniają także wyniki badań, a przede wszystkim odkrycie łącznie już trzech unikatowych wczesnośredniowiecznych grobów komorowych, w tym nieznanego do tej pory z terenu Polski przypadku grobu komorowego dziecka. Niezmiernie interesujący jest też fakt, że jak wykazały analizy antropologiczne szczątki ludzi związanych z domniemanym cmentarzem ewangelickim przeważnie należały do osobników małoletnich. Może to świadczyć, że natrafiono jedynie na skraj rozleglejszego cmentarzyska i niezbędnym staje się rozpoznanie jego zasięgu oraz pełniejszej chronologii poszczególnych poziomów.

Specjalnie dla tej strony:

Dr hab. Dariusz Poliński

archeolog UMK.